สรุปวิชา CLINICAL PHARMACOLOGY

Introduction

ก่อนที่เราจะทราบถึงรายละเอียดของยาที่มีผลต่อระบบประสาท
ใน part แรก เราจำเป็นต้องรู้ส่วนประกอบ
ของระบบประสาทที่มีผลต่อร่างกายเสียก่อน
ว่าประกอบด้วยอะไรบ้าง และ
สารที่มีผลต่อระบบประสาทที่เกิดขึ้นในร่างกาย

The Autonomic Nervous System Part 1

ระบบประสาทอัตโนมัติ

การแบ่งระบบประสาท แบ่งได้เป็น 2 ส่วน

1.ระบบประสาทส่วนกลาง (The central nervous system)
หรือที่เราเรียกกันว่า CNS

ประกอบไปด้วย สมอง+ไขสันหลัง

Brain + Spinal cord = CNS

2.ระบบประสาทส่วนปลาย (The peripheral nervous system)
หรือที่เราเรียกกันว่า PNS

หมายรวมถึง cell และใยประสาททั้งหมดที่อยู่ภายนอก
CNS โดยนำข้อมูลของกระแสงประสาม (Data)
เข้าและออกสู่ระบบประสาทส่วนกลาง

ในส่วนของ PNS นั้นเรายังสามารถแบ่งได้อีก 2 ส่วน

1.The somatic nervous system
การทำงานของระบบประสาทที่อยู่ภายใต้อำนาจจิตใจ
เราสามากบังคับกันได้ เช่นการเคลื่อนไหวของร่างกาย
(โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกล้ามเนื้อลาย)

2.The autonomic nervous system(ANS) à
เป็นระบบประสาทที่ควบคุมสมดุลองค์รวม
ของอวัยวะภายในที่สำคัญต่างๆและ
การทำงานของระบบประสาทส่วนนี้ก็ไม่ได้อยู่ภายใต้อำนาจจิตใจ

ยกตัวอย่างที่สำคัญเช่นว่า
เราไม่สามารถบังคับให้หัวใจเราเลิกเต้นได้ <<< อย่างงั้นแหละ

แต่สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งที่ควรจะรู้ไว้ก็คือ
ถึงแม้ว่าระบบประสาทส่วนกลาง
จะได้เสียหายไปแต่ส่วนของระบบ ANS
ที่อยู่ในระบบประสาทส่วนปลายก็ยังคงทำงานต่อไปได้
ยกตัวอย่างง่ายๆ เช่นในรายผู้ป่วยเป็นโรคเจ้าชายนิทรา
ถึงแม้ระบบประสาทจะไม่ตอบสนองใดๆแล้ว
แต่ระบบการหายใจระบบเลือด
การทำงานของอวัยวะภายในก็ยังคงทำงานต่อไปได้อยู่
แต่ในความเป็นจริงที่ต้องคำนึงถึงคือถึงแม้ว่
าระบบประสาทที่ยังใช้งานได้อยู่จะยังคงทำงานต่อไป
ก็คงไม่มีประสิทธภาพที่ functionเหมือนเดิม
เพราะมีส่วนของประสาทส่วนกลางที่ได้เสียหายไปแล้ว - -*

-เซลล์ประสาท หรือที่เรียกว่า neuron นั้น
คือเซลล์ที่มีคุณสมบัติพิเศษนารถ่ายทอดสัญญาณกระแสประสาท
(nerve impulses) ภายในร่างกายของสัตว์เพื่อส่งผล
ให้เกิดการตอบสนองที่เหมาะสมต่อสิ่งเร้าในเซลล์เป้าหมาย

-กลุ่มของเซลล์ประสาท(nerve cell bodies)
ชนิด postganglionic neuron ที่อยู่ใน PNS
มักจะอยู่รวมกันเป็นกลุ่มใหญ่เรียกกันว่า ganglion,ganglion(=รูปพหูพจน์)

The ANS [Autonimic nervous system]

General concepts of Autonomic Function

Autonomic มาจากคำว่า self และ law
ในภาษากรีก ซึ่งหมายถึงระบบประสาทส่วนปลายทั้งหมด
ที่มีผลต่อการควบคุมกิจกรรมของร่างกาย
ที่อยู่นอกเหนืออำนาจจิตใจ...ในระบบต่อม
กล้ามเนื้อเรียบและ อวัยวะภายใน

What does the ANS control ?

1.ควบคุมระดับการเต้นของหัวใจ
(ไม่เพียงแต่การเต้นเท่านั้นยังรวมทั่ง
ค่า cardiac output,SA node,AV node)
2.ควบคุมระบบ exocrine gland
3.มีผลกระทบต่อระบบ edocrine gland
4.ระบบกล้ามเนื้อเรียบ
5.ปฎิกริยา netabolism

(เน้นเฉพาะหน้าที่ที่โดดเด่น)

ไม่ว่าจะอยู่ในสภาวะร่างกายที่ปกติหรือก่อ
ให้เกิดความเครียดระบบประสาทอัตโนมัติ
จะมีหน้าที่ควบคุมการทำงานทั้งแง่ของกายภาพ
และทางอารมณ์และกิจกรรมต่างๆในร่างกายโดยแบ่ง

Sympathetic nervous system และ Parasympathetic nervous system

การทำงานของระบบเมื่อต้องการส่งกระแสประสาทไปสู่
ระบบประสาทส่วนกลางจำเป็นที่จะต้องอาศัย
การทำงานของ axon สองตัวนี้à Preganglionic neuron
Postganglionic neuron

เป็นตัว synapse เพื่อส่งกระแสประสาท

1. Preganglionic neuron : cell bodiesภายใน
ระบบประสาทส่วนกลางจะส่งในประสาทมา synapse
กันที่เซลล์ประสาทส่วนที่สองที่ปมประสาทในระบบประสาทส่วนปลาย

2. Postganglionic neuron : nerve cell ใน ganglion
จะมีเส้นใยกระตุ้นไปที่เซลล์เป้าหมาย

3. Preganglionic neuron : cell bodiesภายใน
ระบบประสาทส่วนกลางจะส่งในประสาทมา synapse
กันที่เซลล์ประสาทส่วนที่สองที่ปมประสาทในระบบประสาทส่วนปลาย

4. Postganglionic neuron : nerve cell ใน ganglion
จะมีเส้นใยกระตุ้นไปที่เซลล์เป้าหมาย

- Preganglionic neuron : cell body
ที่อยู่ในสมองและไขสันหลังโดยเป็นaxon
ประเภทที่มี myelin sheat หุ้ม หรือที่เราเรียกกันว่า myelinated (type B)
ที่จะส่งต่อกระแสประสาทสู่ระบบประสาทอัตโนมัติ

-Postganglionic neuron : cell bodies
ที่อยู่ภายนอกระบบประสาทส่วนกลางเป็น axon
ประเภทที่ไม่มี myelin sheat หุ้มหรือที่เรียกว่า unmyelinated
โดยจะส่งกระแสประสาทต่อไปที่ส่วนของอวัยวะภายใน

การทำงานของระบบเมื่อต้องการส่งกระแสประสาทไปสู่
ระบบประสาทส่วนกลางจำเป็นที่จะต้องอาศัยการทำงานของ axon
สองตัวนี้เป็นตัว synapse เพื่อส่งกระแสประสาท

โดยในระบบของ Sympathetic nervous system
นั้นทำงานเมื่อมีสภาวะที่ฉุกเฉิน à Fight or Flight (สู้หรือหนี)
และในระบบของ Parasympathetic nervous system
นั้นทำงานเมื่อร่างกายอยู่ในสภาวะที่ปกติ à rest and digest
(พักผ่อนนอนหลับกินนอน)

Sympathetic nervous system
จะตอบสนองในสภาวะที่ร่างกายเกิดความเครียด
หรือ ความหวาดกลัว หรือสภาวะที่ร่างกาย
จิตใจอยู่ในสภาวะที่ไม่ปกติ
เช่นทำให้อัตรคาการเต้นของหัวใจสูงขึ้น
ระดับเลือดการไหลเวียนของเลือดสูงขึ้น
หรือแม้กระทั่งการออกกำลังกาย รูม่านตาขยาย
และในแต่ละ pregangleionic cell จะมีการ synapse
กับหลากหลาย postganglionic cells
มีปฏิกิริยาตอบสนองที่เกิดขึ้นอย่างมหาศาล
มีบทบาทกับอวัยวะ หลายๆ อวัยวะ

ในส่วนของ Parasympathetic nervous system
เป็นระบบประสาทที่ตอบสนองในสภาวะปกติของร่างกาย
ระบบ metabolic ต่างๆ และมีบทบาทต่ออวัยวะๆนั้นๆ
เพียงอย่างเดียวเช่น กระเพาะอาหาร หรือตา
ในขณะเดียวกันระบบ พาราซิมที่เราพูดถึงกันนี้
ยังมีบทบาทในการะ break หรือชะลอ
ทำให้ระบบของร่างกายกลับเข้าสู่สภาวะปกติ

The relevance of the ANS

- Its relevant in almost everything disease state!

อาจกล่าวได้ว่า ความผิดปกติทุกอย่างที่เกิดขึ้นมา
จากระบบประสาทอัตโนมัติได้ทั้งนั้น
คือมีความสัมพันธ์ ทั่วทั้งร่างกาย

- ตัวอย่างโรคที่เกิดจากความผิดปกติของระบบ ANS
ได้แก่ หัวใจล้มเหลว (Heart failure)

สภาวะอัมพาต สภาวะtoxicity ที่เกิดจาก organophosphate poisoning เป็นต้น

และเมื่อกล่าวถึง ระบบ ANS ก็ย่อมหมายรวมถึงปฏิกิริยา
Reflex ซึ่งถือเป็น ปฏิกิริยาสะท้อนผ่านขบวนการ Reflex arch
โดยเส้นใยประสาทนำกระแสประสาท
ที่ได้รับการกระตุ้นจากการเจ็บปวด (pain receptor)
,mechanoreceptor หรือ chemoreceptor
ทำให้เกิดการส่งข้อมูลมาทาง sensory nerve
ไปบอกให้ effector cell เกิดปฏิกิริยา Reflex เกิดขึ้น

Organ innervation by ANS

อวัยวะที่ได้รับการกระตุ้นจาก ระบบ ANS

- แทบทุกอวัยวะ

- โดยทำงานควบคู่กันไป (push and break) เช่น

- Sympathetic เพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจ

- Parasympathetic ลดอัตราการเต้นของหัวใจ

Organ Receiving Only Sympathetic Innervation

- Adrenal medulla

- Kidney

- Pilomotor muscle

- Sweat gland

- Control of blood pressure

The Somatic Nervous System

ควบคุมทุกอย่างที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน
ภายใต้อำนาจจิตใจยกเว้น การทำงานของ reflex

ประกอบด้วยเส้นประสาทที่นำความรู้สึก
ไปยังประสาทส่วนกลางรวมไปถึงเส้นประสาท
สั่งการทั้งหมดที่นำมาจากสมองไปสู่กล้ามเนื้อ (ส่งสัญญาณข้อมูล)

ทดลองๆ
.
.
.
.
.
.
.
.
...
















..
.
.
....



ไว้พบกันนะคับ